vrijdag 14 april 2017

Wie vindt er beter wat ze zoekt op internet?

Auteur: Leonie Middelbeek

Stel: je laat een tienjarig meisje en haar oma allebei informatie zoeken op internet.
Denk jij dat het meisje dan het best kan vinden wat ze zoekt?
Dan ben je niet de enige. Veel mensen gaan er namelijk van uit dat kinderen – de digital media natives
[1] onder ons – beter zijn in het opzoeken van informatie op internet dan ouderen[2], de digital media immigrants. Ouderen slagen er echter nog altijd beter in om informatie te vinden dan kinderen, zelfs op het woelige wereldwijde web. Hoe dat komt? Dat heeft alles te maken met studievaardigheden. Die zijn belangrijk voor de Entree- en Eindtoets, maar vooral ook onmisbaar in het dagelijks leven.

Studievaardigheden
Studievaardigheden zijn de vaardigheden die je nodig hebt bij het hanteren van studieteksten, informatiebronnen, kaarten, schema’s, tabellen en grafieken. Deze vaardigheden stellen kinderen in staat om efficiënt en effectief te leren, maar ze komen ook als volwassene nog heel vaak van pas.
Bijvoorbeeld wanneer je invalt in een andere klas. Om erachter te komen welke kinderen extra uitleg nodig hebben, ga je op zoek naar het groepsplan dat is opgesteld. In welke map vind je dat groepsplan? Wie heeft het opgesteld? Hoe lees je het schema af waar de informatie in staat? En tot slot: hoe zet je de informatie uit het groepsplan in tijdens je les?

 

Belang van studievaardigheden
Studievaardigheden zet je dus vaker onbewust in dan je misschien in eerste instantie zou
denken. De komst van het internet verandert hier niets aan. Ook op internet komen kinderen immers teksten en informatie tegen in verschillende formats. Hoe weten ze nou welke kaart of grafiek ze moeten selecteren en interpreteren? En hoe maken ze nuttige aantekeningen bij de informatie die ze vinden?
Het internet heeft er niet voor gezorgd dat studievaardigheden er niet meer toe doen – integendeel: het brengt juist heel veel nieuwe uitdagingen met zich mee. Op het web is het nóg belangrijker om te kunnen beoordelen of teksten bruikbaar zijn, om goed onderscheid te kunnen maken tussen feiten en meningen en om te weten welke bronnen betrouwbaar zijn. In een papieren encyclopedie is alle informatie al gecontroleerd, terwijl het internet vol staat met onwaarheden; denk maar aan al het nepnieuws waarmee we nu om de oren worden geslagen. Studievaardigheden worden dan ook niet voor niets gerekend tot de 21st Century Skills
[3].

Wat vinden kinderen moeilijk?

Kinderen beschikken niet automatisch over deze studievaardigheden. Uit onderzoek blijkt dat kinderen moeite hebben met het vinden en verwerken van informatie[4]. Bij het speuren op internet vinden ze het bijvoorbeeld lastig om de juiste zoekwoorden te gebruiken, omdat ze niet goed kunnen bepalen wat hun informatiebehoefte is. Ook hebben ze er moeite mee om informatie op waarde te schatten[5]. Als iets op Wikipedia of Google staat, beoordelen ze de informatie vaak per definitie als betrouwbaar[6].
En deze problemen doen zich niet alleen online voor. Net als bij het verzamelen van informatie op internet, komen ook bij traditionele, geprinte media vaardigheden als zoeken, selecteren en evalueren kijken
[7]. Het is dus belangrijk om kinderen te leren hoe ze dit het best kunnen aanpakken.

Hoe leer je kinderen studievaardigheden aan?

Een methode als Blits zou daarbij kunnen helpen. Blits is een methode studievaardigheden voor groep 5 tot en met 8 van de basisschool. Net als Cito maakt de methode onderscheid tussen vier hoofdrubrieken. Kinderen oefenen met a. het hanteren van studieteksten, b. het gebruiken van informatiebronnen, c. kaartlezen en d. het lezen van schema’s, tabellen en grafieken. Zo weet je dus zeker dat alle Cito-onderdelen aan bod komen.
Bovendien zul je resultaten zien in andere vakken – want in welk vak wordt er geen gebruikgemaakt van informatieve (studie)teksten? Kaartlezen zie je natuurlijk terug tijdens aardrijkskundelessen en topografie. En bij rekenlessen komen regelmatig grafieken en tabellen aan de orde, evenals bij de zaakvakken.


Hoewel kinderen die nu op de basisschool zitten bij wijze van spreken met de tablet in de hand geboren zijn, is het niet zo dat ze de informatie die ze zoeken binnen no time (of überhaupt!) vinden[8]. Dit betekent dat hier, net als bij rekenen en taal, een rol voor jou als leerkracht ligt. Een goede methode voor studievaardigheden kan je daarbij waarschijnlijk al een aardig eind op weg helpen! 


Wil je weten hoe vaardig jouw leerlingen al zijn?
Dan kun je onze gratis toetstrainer voor studievaardigheden afnemen in groep 7. Daarin komen alle verschillende onderdelen van studievaardigheden aan de orde. Zo weet je precies hoe jouw leerlingen ervoor staan en of meer oefenen vereist is.

U kunt de gratis toetstrainers downloaden op Mijn Delubas.


[1] Prensky, 2001
[2] Erstad, 2010
[3] Griffin, McGaw, & Care, 2012
[4] Walraven, 2008
[5] Walraven, 2012
[6] Hof, 2012
[7] Van Deursen, 2010
[8] Bilal & Kirby, 2002

Fotos: Shutterstock.com


Leonie Middelbeek
Als onderwijskundige bij Delubas breng ik de nieuwste wetenschappelijke inzichten op didactisch gebied in kaart en voer ik onderzoek uit naar de behoeften van leerkrachten ten aanzien van methoden. Zo kan daar bij de ontwikkeling van educatief materiaal rekening mee worden gehouden. Het tot stand brengen van een koppeling tussen de wetenschap en de onderwijspraktijk maakt het werk uitdagend en erg leuk!

maandag 20 maart 2017

Goed leesonderwijs? Check!

Auteur: Leonie Middelbeek

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat Nederlandse leerlingen bovengemiddeld presteren op het gebied van leesvaardigheid [1]. Mooi dus, zou je denken. Helaas blijkt er echter ook een behoorlijke groep kinderen te zijn die over te weinig leesvaardigheid beschikt om succesvol te kunnen functioneren in het onderwijs en daarbuiten [2,3]. Daar moet dus iets aan gebeuren. En dat kan gelukkig ook! Als leerkracht kun je de meeste problemen voorkomen door de juiste keuzes te maken [4]. Maar wat zijn dan die juiste keuzes?

Leesonderwijs onder de loep
In de afgelopen twintig jaar heeft de wetenschap zich volop beziggehouden met die vraag. Dat heeft geleid tot duidelijke inzichten over de manier waarop technisch lezen het best kan worden onderwezen [5]. Maar met de vele informatiebronnen die we tegenwoordig tot onze beschikking hebben, kan het kiezen van de juiste aanpak of methode alsnog knap lastig zijn. Daarom heb ik die inzichten vertaald naar concrete aandachtspunten en die op een rijtje gezet in een checklist. De checklist kan je inzicht geven in de aspecten van het leesonderwijs op jouw school die nog verbeterd kunnen worden. Daarnaast kun je de checklist gebruiken om potentiële nieuwe leesmethodes te vergelijken. Ik zou zeggen: aan de slag!

Checklist technisch lezen – onderwijs en leesmethodes

Meer informatie over de wetenschappelijke achtergronden van de checklist staat in ons artikel Hoe ziet goed leesonderwijs eruit? Dit artikel vind je onder de checklist.


[1] Mullis, Martin, Foy, & Drucker, 2012
[2] Mullis et al., 2012
[3] OECD, 2014
[4] Vernooy, 2009
[5] Vernooy, 2009

Foto jongetje: Shutterstock.com


Leonie Middelbeek
Als onderwijskundige bij Delubas breng ik de nieuwste wetenschappelijke inzichten op didactisch gebied in kaart en voer ik onderzoek uit naar de behoeften van leerkrachten ten aanzien van methoden. Zo kan daar bij de ontwikkeling van educatief materiaal rekening mee worden gehouden. Het tot stand brengen van een koppeling tussen de wetenschap en de onderwijspraktijk maakt het werk uitdagend en erg leuk!

donderdag 5 januari 2017

Op zoek naar de liefde

Auteur: Marijke van Eijsden
 
Van kleins af aan ben ik al gek op lezen. Ik genoot vroeger enorm als mijn ouders me voorlazen uit Otje of Pluk van de Petteflet. Maar ook toen ik eenmaal zelf ging lezen, was ik niet te stoppen. ’s Avonds bleef ik stiekem lezen en ging de lamp alleen uit als ik iemand op de trap hoorde, om vervolgens weer gauw in mijn boek te duiken. Deze liefde voor boeken zie ik tegenwoordig een stuk minder terug bij kinderen. Hoe krijgen we de kinderen van nu weer aan het lezen? En hoe maken we ze weer enthousiast over boeken?

Aan het einde van dit bericht staat een link naar een gratis leespromotieles speeddaten die kinderen zeker weer enthousiast krijgt!

Effecten van lezen
Dat lezen belangrijk is voor kinderen, is al vaak onder de aandacht gebracht. Uit vele onderzoeken blijkt dat lezen een positief effect heeft op woordenschat en verhaalbegrip [1],[2],[3]. Daarnaast halen kinderen veel nieuwe kennis uit verhalen.
Toch lijkt het wel alsof steeds minder kinderen lezen leuk vinden en steeds vaker voor een alternatief als de computer of de iPad kiezen
[4] Dat is zonde, want onderzoek toont aan dat leesmotivatie vaak met de jaren afneemt [5]. Wanneer kinderen op jonge leeftijd al weinig lezen, zal dit naarmate zij ouder worden waarschijnlijk alleen maar minder worden.


Motivatie
Het is dus belangrijk om kinderen van jongs af aan aan het lezen te krijgen! Maar hoe doe je dat? Als je kinderen dwingt om te lezen, zorgt dat alleen maar voor negatieve associaties met lezen. Je wilt ze als leerkracht het liefst motiveren om uit zichzelf een boek te pakken. Er bestaan twee soorten (lees)motivatie: extrinsiek (waarbij de kinderen van buitenaf gestimuleerd of beloond worden om te lezen) en intrinsiek (waarbij ze zelf willen lezen en de activiteit op zichzelf al leuk genoeg vinden om te doen). Het levert de meeste positieve effecten op als kinderen voornamelijk intrinsiek gemotiveerd zijn. Intrinsieke motivatie zorgt voor meer verhaalbegrip dan extrinsieke motivatie, omdat bij extrinsieke motivatie vooral oppervlakkige leestechnieken zoals raden en memoriseren worden toegepast [6],[7],[8]
 
Thuis lezen
De thuissituatie speelt een belangrijke rol bij leesmotivatie [9]. Als ouders waarde hechten aan lezen en ervan genieten, waarderen kinderen het vaak ook meer. Helaas heb je als leerkracht meestal weinig of geen invloed op de thuissituatie. Gelukkig zijn er ook in de klas genoeg mogelijkheden om het leesplezier van kinderen aan te wakkeren. Dit lukt het beste door iemand die zelf plezier beleeft aan lezen [10].

Speeddaten
Het is bijvoorbeeld heel motiverend als een schrijver in de klas over zijn of haar boek komt vertellen [11]. Dit maakt kinderen vaak heel enthousiast over lezen.  Een andere activiteit die kinderen (vooral op de basisschool) erg leuk vinden en die hen motiveert om te lezen, is het vertellen over hun eigen favoriete boek. Dit wordt op school al vaak gedaan in de vorm van een boekbespreking. Een andere, interactieve, vorm die hier ook bij aansluit is: speeddaten… met boeken! Niet voor de liefde van je leven, maar voor het boek van je dromen. Door kinderen in tweetallen kort te laten vertellen over hun lievelingsboek, brengen ze hun enthousiasme voor het boek – en daarmee voor lezen – op elkaar over. Op deze manier steken ze elkaar aan en kan het leesvirus zich door de klas verspreiden. Dit zorgt voor meer intrinsieke motivatie, waardoor kinderen weer meer gaan lezen (en hopelijk ook blijven lezen!) en waardoor de eerdergenoemde positieve effecten op woordenschat en verhaalbegrip tot stand komen. Zet de kinderen dus vooral aan het daten en wie weet bloeit de liefde voor boeken weer op!




[1] Nagy, 1987
[2] Mol & Bus, 2011
[3] Karien van Buuren, 2011
[4] Holloway, Green & Livingstone, 2013
[5] Clark & Rumbold, 2006
[6] Pintrich & Schrauben, 1992
[7] Wang & Guthrie, 2004
[8] Stutz, Schaffner & Schiefele, 2016
[9] Clark & Rumbold, 2006
[10] Sheldrick-Ross, McKechnie & Rothbauer, 2005
[11] Clark & Foster, 2005

Marijke van Eijsden
Als onderwijskundige bij Delubas houd ik me bezig met het ontwikkelen van educatief materiaal. Ik richt me vooral op het (technisch) leesonderwijs en verdiep me het liefst in de manier waarop kinderen leren lezen. Daarnaast sta ik graag voor de klas om samen met de kinderen de wereld te ontdekken. Wil je ergens meer over weten of heb je een goed idee, dan hoor ik het graag!


Illustratie: Jan Lieffering
Foto 1: Shutterstock.com
Foto 2: Met Licht Geschreven Fotografie

   

donderdag 8 december 2016

Welkom!

Auteur: René Loeve

Welkom op het blog van Delubas.

Op dit blog proberen we wetenschappelijke achtergronden die de basis vormen voor onze producten toegankelijk te maken voor leerkrachten en andere mensen uit het onderwijs die niet altijd de tijd hebben alle ontwikkelingen zelf bij te houden.

We vullen dit aan met gratis downloads naar leuke lessen of hulpmiddelen. Als je je aanmeldt op onze nieuwsbrief InZicht krijg je automatisch een berichtje als er een nieuw blog is verschenen.

Veel leesplezier!


René Loeve
Als methodespecialist en marketingverantwoordelijke bij Delubas houd ik me bezig met de vraag waar behoefte aan is op scholen. We proberen namelijk producten te ontwikkelen waar men echt op zit te wachten en die een oplossing bieden voor een vraagstuk uit de praktijk. Deze praktijkgerichte insteek combineren we met onze kennis en de nieuwste wetenschappelijke ontwikkelingen. Veel plezier met de artikelen op ons blog!